Almanya'dan Aileye Destek Olmak: Nerede Yardım Bitiyor, Yük Başlıyor?

Yurt dışında yaşayan pek çok kişi, Türkiye'deki ailesine düzenli ya da dönemsel olarak destek oluyor. Bu destek maddi olabildiği gibi, zaman ve ilgi biçiminde de olabiliyor: yaşlanan bir ebeveynin doktor randevularını uzaktan takip etmek, kardeşin eğitim masraflarına katkıda bulunmak, her kriz anında ilk aranan kişi olmak.

Bu dayanışma çoğu zaman gönüllü ve anlamlı bir yerden başlıyor. Ancak zaman içinde, bazı kişilerde, başlangıçtaki gönüllülük hissinin yerini bir yükümlülük duygusunun aldığı görülebiliyor. Bu yazıda o geçişin nasıl gerçekleşebildiği ve hangi noktada gözden geçirilmesinin faydalı olabileceği ele alınıyor.

Aileye desteğin göç bağlamındaki yeri

Türkiye'den Almanya'ya yönelen göç hikâyesinde aileye destek olmak, başlangıçtan bu yana merkezi bir unsur oldu. 1960'lı yıllarda başlayan işçi göçünde bu destek yalnızca ekonomik bir aktarım değil, aynı zamanda ayrılığı anlamlandıran bir çerçeveydi.

Aradan geçen sürede iki tarafın ekonomik koşulları farklılaştı. Bugün Almanya'da yaşayan bir kişi, aileye destek olurken aynı zamanda burada kira, çocuk masrafı ve emeklilik planlaması ile ilgileniyor olabilir. Beklentinin bu değişime her zaman aynı hızda uyum sağlamadığı söylenebilir.

Yerleşik kuşaklarda destek çoğunlukla maddi olmaktan çıkıp bakım sorumluluğu biçimini alabiliyor: Türkiye'deki ebeveynin sağlık durumu, düzenli ziyaretler, izin günlerinin bu ziyaretlere ayrılması.

Sınır koymayı zorlaştıran etkenler

Aile dayanışmasının belirgin bir değer olduğu kültürel ortamlarda, destek vermeyi azaltmak yalnızca pratik bir karar olarak yaşanmayabiliyor. Bazı kişiler bunu kimliğe dair bir mesele gibi deneyimlediklerini aktarıyor.

Göç etmiş olmanın kendisi de bu denkleme eklenebiliyor. Ayrılan kişi, geride kalanların gözünde bir tercihte bulunmuş olabilir; bu tercihin karşılığını sürdürme eğilimi, çoğu zaman açıkça konuşulmamış bir beklenti olarak varlığını koruyabiliyor.

Bu yükün görünmezliği

Almanya'daki yerel çevre, bu kültürel çerçeveye genellikle aşina değil. Konuyu paylaşan kişiler, aldıkları yanıtların meselenin ağırlığını karşılamadığını belirtebiliyor.

Türk çevre içinde ise farklı bir sessizlik söz konusu olabiliyor: benzer deneyimler yaygın olduğu için durum bir sorun olarak adlandırılmayabiliyor. Bu iki yönlü sessizlik, yükün kendisinden bağımsız olarak bir yalnızlık hissi oluşturabiliyor.

Yükün yansıyabileceği alanlar

Bu tür bir yükümlülük duygusunun etkileri, doğrudan görünür olmayan alanlarda ortaya çıkabiliyor:

• Eş ilişkisinde. Kaynakların paylaşımı tekrarlayan bir tartışma konusu hâline gelebiliyor.

• Kişisel planlarda. Eğitim, birikim ya da uzun vadeli hedefler ertelenebiliyor.

• Bedensel belirtilerde. Uyku düzeninde değişiklik, sürekli tetikte olma hâli bildirilen deneyimler arasında.

• İlişkinin niteliğinde. Zamanla aile iletişimine özlemden çok gerilim eşlik etmeye başlayabiliyor; bu da ikinci bir rahatsızlık katmanı oluşturabiliyor.

Destek olmak ile tükenmek arasındaki ayrım

Bu iki durum dışarıdan benzer görünebilir. Ayrım genellikle davranışta değil, kişinin iç deneyiminde ortaya çıkıyor.

Destek vermeye devam eden ve bundan rahatsızlık duymayan kişilerde seçim hissi korunmuş olabilir. Buna karşılık zorlanma yaşayanlarda, yapılan şeyin ardından rahatlama görülmeyebilir ve yapılamadığı durumlarda kendini eleştirme eğilimi belirginleşebilir.

Bu ayrımı gözden geçirmek isteyenler için birkaç soru yardımcı olabilir:

• Bu desteği verirken ağırlıklı duygum ne?

• Veremediğim bir durumu düşündüğümde aklıma ilk ne geliyor?

• Bu konuyu ailemle konuşabiliyor muyum?

• Verdiğim şey kendi hayatımdan neyi eksiltiyor?

Bu soruların tek bir doğru cevabı yok; amaç bir sonuca varmaktan çok, durumu daha görünür hâle getirmek.

Sınır kavramı üzerine

"Sınır" ifadesi Türkçede zaman zaman kopuş çağrışımı yapabiliyor. Oysa bu bağlamda genellikle kastedilen, ilişkinin sürdürülebilir bir zemine oturması.

Uygulamada bu, kapsamlı bir yüzleşme görüşmesi biçiminde olmak zorunda değil. Belirli bir çerçeve tanımlamak, her talebe anında yanıt vermemek, kararları eşle birlikte almak ya da sorumluluğu kardeşlerle paylaşmayı gündeme getirmek gibi daha küçük adımlar da söz konusu olabiliyor.

Ne zaman bir uzmanla görüşmek düşünülebilir

Aşağıdaki durumlardan birkaçı sizin için geçerliyse, bir uzmanla görüşmek konuyu ele almayı kolaylaştırabilir:

• Aile iletişiminde ağırlıklı duygunuz gerilim ya da kaçınma

• Konunun eşinizle tekrarlayan bir tartışmaya dönüşmüş olması

• Kendi ihtiyaçlarınızı sürekli erteliyor olmanız

• Uyku, iştah veya odaklanmada süreklilik kazanmış değişiklikler

• Kendi tercihlerinizi tanımlamakta zorlanmanız

Almanya'da yaşayanlar için Türkçe online danışmanlık seçeneğiyle bu konuyu kültürel bağlamını ayrıca açıklamak durumunda kalmadan konuşabilirsiniz. Aile ilişkileri ve sorumluluk duygusu alanında çalışan uzmanları psikologlar sayfasından inceleyebilir, bireysel danışmanlık ya da eşinizle birlikte çift ve aile danışmanlığı seçeneğini değerlendirebilirsiniz.

Konunun duygusal boyutu için göçmen suçluluğu üzerine hazırladığımız rehber tamamlayıcı olabilir.