Geri Dönüş Miti: Neden Hep "Bir Gün Dönecekmiş" Gibi Yaşıyoruz?

Neden hep "bir gün döneceğim" diye yaşıyoruz? Geri dönüş mitinin aidiyete, aileye ve karar vermeye etkisi; kalmak ile dönmek arasında sıkışanlar için bir rehber.

Geri Dönüş Miti: Neden Hep "Bir Gün Dönecekmiş" Gibi Yaşıyoruz?

Göç yalnızca bir adres değişikliği mi, yoksa hayatın ikiye bölünmesi mi? Bugün pek çok kişi fiziksel olarak Avrupa'da, Amerika'da ya da dünyanın başka bir ucunda yaşarken, zihninde hâlâ Türkiye'deki mahallesinde, anne evinde ya da çocukluk anılarında yaşıyor.

Göç araştırmalarında bu duruma "geri dönüş miti" (myth of return) deniyor. İfade, Muhammad Anwar'ın İngiltere'deki Pakistanlı göçmenler üzerine 1979'da yayımlanan çalışmasıyla yaygınlaştı ve o günden bu yana pek çok göçmen topluluğu için kullanılıyor. Kısaca: Dönüş yıllarca planlanıyor, konuşuluyor, ertelemeye devam ediyor; bu arada hayat "belki bir gün" parantezinin içinde geçiyor.

Peki bu bavullar neden zihnimizde hiç boşalmıyor? Bu arada kalmışlık hissi bizi, ailemizi ve kararlarımızı nasıl etkiliyor? Gurbette yaşayanların sık sorduğu altı soru üzerinden ele alıyoruz.

1. "Neden buraya hiç ait değilmişim gibi hissediyorum?"

Pek çok kişi, yıllar geçse de yaşadığı ülkeye kök salamadığını anlatıyor. Bunun bir sebebi, geri dönüş düşüncesinin bir "psikolojik hava yastığı" gibi işlemesi olabilir. Yeni ülkede karşılaşılan her zorlukta (dil, bürokrasi, yalnızlık) zihin "dönüş" kapısına sığınabiliyor.

Ait olmamayı seçmek

Yeni bir kültüre tam anlamıyla katılmak, bazı kişilere eski kimliğinden vazgeçmek gibi gelebiliyor. "Zaten bir gün döneceğim, buraya tam alışmama gerek yok" düşüncesi, kişiyi yeni dile ve kültüre derinleşmekten koruyor gibi görünür. Ancak bu koruma kalkanı zamanla bir duvara dönüşebiliyor.

İki yönlü yabancılık

Yaşanılan ülkede "yabancı" (Almanya'da "Ausländer"), memlekete gidildiğinde ise "Almancı" olarak görülmek, kişinin kendini hiçbir yere tam ait hissetmediği bir boşluk yaratabiliyor. Bu iki yönlü yabancılık, geri dönüş mitinin en çok beslendiği yerlerden biri.

2. "Bavulları zihnimizde neden hiç boşaltamıyoruz?"

Geri dönüş miti, göçün getirdiği kayıplarla baş etmenin bir yolu olabilir. Ancak bu yol bazen hayatı dondurabiliyor.

Geçicilik duygusu

Eve iyi bir eşya alırken bile "Dönerken bunu götüremem" diye düşünmek ya da derin dostluklar kurmaktan kaçınmak, bu mitin günlük hayata sızmış hali olabilir. "Asıl hayat" dönüşten sonra başlayacakmış gibi, bugünkü hayat ertelenebiliyor.

Dondurulmuş memleket

Göç eden kişi, zihnindeki memleketi bıraktığı günkü haliyle saklayabiliyor. Oysa zaman hem kişiyi hem de geride bıraktığı yeri değiştiriyor. Bu farkla yüz yüze gelmek, memleket ziyaretlerinden sonra yaşanan hayal kırıklıklarının sebeplerinden biri olabilir. Bu deneyimi memleketten dönüş depresyonu ve tersine kültür şoku yazımızda ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

3. "Dönersem başarısız mı sayılırım?"

Ekonomik koşulların ve kurulu düzenin ötesinde, dönüşün önündeki engellerden biri çoğu zaman mahcubiyet korkusu.

Başarı ölçüsü olarak gurbet

Bazı kişiler için dönmek, yalnızca fiziksel bir hareket değil, sosyal bir "yenilgi" gibi algılanabiliyor. "Orada ne kazandın?" sorusuyla karşılaşma korkusu, kişi mutsuz olsa bile gurbette kalma süresini uzatabiliyor.

Altın kafes duygusu

Yaşanılan ülkedeki sosyal haklar ve ekonomik güvence, Türkiye'deki belirsizliklerle kıyaslandığında bazı kişilere "altın kafes" gibi gelebiliyor: Koşullar görece iyi, ama kişi kendini sıkışmış hissediyor. Geride kalanlara karşı duyulan sorumluluk ve suçluluk da bu sıkışmışlığı artırabiliyor; bu konuyu göçmen suçluluğu yazımızda ele alıyoruz.

4. "Çocuklarım hangi kültüre ait? Onları kaybediyor muyum?"

Geri dönüş mitinin en sancılı alanlarından biri kuşaklar arası ilişki. Ebeveynlerin geçicilik duygusu çocuklara da yansıyabiliyor.

İki kültür arasında çocuklar

Anne ve baba sürekli "döneceğiz" dedikçe, çocuk içinde yaşadığı topluma tam katılmaktan çekinebiliyor. Öte yandan Türkiye'yi yalnızca yaz tatillerinden tanıdığı için orayı da yabancı bulabiliyor.

"Dönersek mi, kalırsak mı?" kaygısı

"Dönersek çocuklar okulda zorlanır mı?" sorusu ile "Burada kalırsak özlerini unuturlar mı?" kaygısı arasında gidip gelen ebeveynler, süreğen bir suçluluk duygusu yaşayabiliyor. İki kültür arasında çocuk yetiştirmek üzerine yurt dışında çocuk yetiştirmek yazımız, gençlerin kimlik arayışı üzerine ise yurt dışında Z kuşağı olmak yazımız ilginizi çekebilir.

5. "Bu belirsizlik beni nasıl etkiliyor?"

Sürekli bir karar aşamasında yaşamak yorucu olabiliyor.

Karar yorgunluğu

"Bu yıl mı dönsek?" sorusu her yıl yeniden sorulduğunda, kişinin enerjisi bu açık soruya akmaya devam edebiliyor. Cevabı olmayan bir sorunun etrafında dönmek zamanla yorgunluk ve huzursuzluk yaratabiliyor. Aynı soruyu tekrar tekrar düşünüp karar verememe döngüsünü overthinking yazımızda ele alıyoruz.

Tamamlanamayan veda

Göç, sevilen pek çok şeyden ayrılmayı da içeriyor ve bunun bir yası var. Geri dönüş miti bu yası askıda bırakabiliyor: "Nasılsa döneceğim" düşüncesi, kişinin kaybını kabul edip yeni hayatına yatırım yapmasını geciktirebiliyor.

6. "Dönmek mi zor, kalmak mı? Karar verirken nelere bakılabilir?"

Bu sorunun herkes için geçerli tek bir doğru cevabı yok. Ancak bazı sorular karar sürecini netleştirmeye yardımcı olabilir:

  • Gerçekçi beklentiler: Türkiye'deki hayatı romantize etmeden, bugünkü haliyle değerlendirebiliyor muyum?

  • Kurulu düzen: Burada kurduğum hayatın hangi parçalarından vazgeçebilirim, hangilerinden vazgeçemem?

  • İç motivasyon: Dönüş isteğim bir şeyden kaçış mı, yoksa bir şeye doğru gidiş mi?

  • Aile: Bu karar çocuklarımı, eşimi ve geride kalan ailemi nasıl etkiler? Onların sesi bu kararda nerede?

  • Geri dönüşü olan adımlar: Kesin bir karar vermeden önce daha uzun bir süre Türkiye'de kalmak gibi denenebilecek ara adımlar var mı?

Kalmaya karar verenler için bugüne yatırım yapmak, yani dil, arkadaşlık ve aidiyet kurmak, geri dönüş mitinin askıda bıraktığı hayatı yeniden başlatabilir. Bu konuda fikirler için yurt dışında sosyal entegrasyon ve arkadaşlık rehberimize göz atabilirsiniz.

Bu yazı duygusal süreci ele alıyor; dönüşün oturum, vatandaşlık, emeklilik ya da vergi gibi hukuki ve idari yönlerine dair bilgi vermiyor.

Ne zaman destek almak düşünülebilir?

"Kalsam mı, dönsem mi?" sorusu yıllardır açık kalıyorsa, bu belirsizlik aile içinde sürekli gerginliğe yol açıyorsa ya da kendinizi hiçbir yere ait hissetmediğiniz için bugününüzü yaşayamıyorsanız, bir uzmanla konuşmak düşünülebilir. Bir uzman karar sizin yerinize vermez; ama kararın altında yatan duyguları ayırt etmenize yardımcı olabilir.

Türkçe görüşebileceğiniz uzmanlara online bireysel danışmanlık sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Karar bütün aileyi ilgilendiriyorsa online çift ve aile danışmanlığı sayfamıza da göz atabilirsiniz. Almanya, Hollanda ya da İngiltere'de yaşıyorsanız ülke rehberlerimizde yerel destek seçeneklerine dair bilgiler bulabilirsiniz.

Sonuç: Bavulları boşaltmanın vakti geldi mi?

Geri dönüş miti bir hapishane değil, bir sığınak. Ancak bu sığınakta çok uzun süre kalmak, bugünkü hayatı kaçırmaya yol açabiliyor.

Ev, yalnızca dört duvardan değil, kendinizi ait, değerli ve huzurlu hissettiğiniz iç alandan da oluşuyor. Kalmak ya da dönmek; hangisini seçerseniz seçin, kararı "belki bir gün" parantezinden çıkarıp bugüne taşımak, belki de göçün en önemli adımı olabilir.

Sık sorulan sorular

Geri dönüş miti ne demek?
Geri dönüş miti, göç eden kişinin yıllar geçse de "bir gün mutlaka döneceğim" inancını sürdürmesini ve hayatını buna göre geçici biçimde kurmasını anlatan bir kavram. İfade, İngiltere'deki Pakistanlı göçmenler üzerine 1979'da yayımlanan bir çalışmayla yaygınlaştı. Bu inanç zorluklara katlanmayı kolaylaştırabiliyor, ama uzun sürdüğünde bugünü ertelemeye yol açabiliyor.
Kendimi hiçbir yere ait hissetmemem normal mi?
Bu, yurt dışında yaşayan pek çok kişinin dile getirdiği bir deneyim. Yaşanılan ülkede yabancı, memlekette ise "gurbetçi" gibi görülmek iki yönlü bir yabancılık yaratabiliyor. Bu his uzun süredir yaşam kalitenizi düşürüyorsa bir uzmanla konuşmak yararlı olabilir.
Türkiye'ye kesin dönüş kararı nasıl verilir?
Herkes için geçerli bir formül yok. Türkiye'deki hayatı romantize etmeden değerlendirmek, ailenin tüm üyelerinin sesini duymak ve dönüş isteğinin bir kaçış mı yoksa yeni bir başlangıç mı olduğunu sorgulamak bazı kişilere yardımcı oluyor. Yalnızca özlemle verilen kararlar, sonradan hayal kırıklığı yaratabiliyor.
Dönersem çevrem beni başarısız mı görür?
Bazı kişiler dönüşü sosyal bir yenilgi gibi algılayabiliyor ve bu korku, mutsuz olsalar bile kalma süresini uzatabiliyor. Başkalarının ne düşüneceği ile sizin için neyin iyi olduğunu ayırmaya çalışmak, kararı daha sağlıklı bir zemine taşıyabilir.
Çocuklarımın Türkçesini ve kültürünü unutmaması için ne yapabilirim?
Evde Türkçe konuşmayı sürdürmek, Türkçe kitaplar ve oyunlar kullanmak ve akrabalarla düzenli bağ kurmak pek çok aileye yardımcı oluyor. Çocuğu yaşadığı ülkenin kültüründen uzak tutmaya çalışmak ise ters tepebiliyor; iki kültürü birlikte taşımak bir zenginlik olarak görülebilir.
Kalsam mı dönsem mi kararsızlığı için ne zaman destek almalıyım?
Bu soru yıllardır açık kalıyorsa, aile içinde sürekli gerginlik yaratıyorsa ya da bugününüzü yaşamanızı engelliyorsa bir uzmanla konuşmak düşünülebilir. Bir uzman kararı sizin yerinize vermez; ama kararın altındaki duyguları ayırt etmenize yardımcı olabilir.

Bunlar İlginizi Çekebilir