Buzdağının Üstü: Okullardaki Şiddet

Okullardaki şiddeti yalnızca görünen olaylar üzerinden okumak, buzdağının üstüne bakmak demek. Görülmeyen çocuklar, duygu eğitimi ve ailelerin yapabilecekleri üzerine.

Buzdağının Üstü: Okullardaki Şiddet

Son yaşanan okul saldırılarını yalnızca "şiddet" başlığıyla okumak, buzdağının sadece görünen kısmına bakmak demek. Asıl mesele, o buzdağını besleyen görünmez çatlaklarda saklı.

İçinde bulunduğumuz çağda okullar artık sadece bilgi aktarılan yerler değil; çocukların görünme, değerli hissetme ve var olma mücadelesi verdiği sahnelere dönüştü. Bazı çocuklar bu sahnede kendilerine bir yer bulamadıklarında, sesi duyulmayan bir çığlık atıyor. Bu çığlık kimi zaman başkasına yönelen bir şiddet olarak yankılanıyor, kimi zaman çocuğun kendine zarar vermesi olarak ortaya çıkabiliyor.

Şiddet bir dil olabilir

Şunu görmeden ilerleyemeyiz: Şiddet, yani kişinin kendine ya da bir başkasına zarar vermesi, çoğu zaman yalnızca bir "niyet" değil, içinde bir "dil" de barındırıyor. Biz yetişkinler bu dili okuyup anlayamadıkça çözüm eksik kalacak ve şiddet farklı biçimlerde sürebilecek.

Bu dil; kelimeleri elinden alınmış, duyguları küçümsenmiş, görülmemiş bir çocuğun dili. Her insan yavrusu dünyaya boş bir sayfayla gelir.

Tam da bu noktada, Afrika kökenli olduğu söylenen bir atasözü meseleyi çarpıcı biçimde özetliyor:

"Köyü tarafından sevilmeyen çocuk, sonunda o sevginin sıcaklığını hissetmek için köyünü yakar."

Bugün saldırgan dediğimiz çocuklar, çoğu zaman dün duygusal olarak ihmal edilmiş, sınırları sağlıklı çizilmemiş, öfkesiyle baş etmeyi hiç öğrenememiş çocuklardı. Ama biz toplum olarak hep son sahneye bakıyoruz; ilk perdenin nasıl başladığını sorgulamayı unutuyoruz.

Başarıyı yücelttik, duyguyu ihmal ettik

Bir başka kör nokta şu: Toplum olarak başarıyı yücelttik, duyguyu ihmal ettik. Notlar konuşuldu ama hisler susturuldu. Disiplin öğretildi ama duygu düzenleme öğretilmedi.

Çocuklara yalnızca "nasıl başarılı olunur" değil; "nasıl hissedilir", "nasıl ifade edilir" ve "nasıl sakinleşilir" de öğretilmeli. Çünkü duygularını düzenlemeyi öğrenmemiş bir çocuktan davranışlarını kontrol etmesini beklemek gerçekçi olmayabilir.

Kalabalık sınıflarda yalnız çocuklar

Bir diğer mesele de yalnızlık. Kalabalık sınıfların içinde büyüyen ama psikolojik olarak yalnız olan bir nesil var. Dijital olarak bağlı, duygusal olarak kopuk. Arkadaş listeleri uzun, ama gerçek temasları yüzeysel.

Yalnızlık doğru ele alınmadığında, insanın içinde biriken öfke dışarıya taşabiliyor.

Kapıları kilitlemek yetmeyebilir

Bugün yaşanan bu olaylar bir "sonuç". Her sonuç da görmezden gelinen bir sürecin çocuğu. Yalnızca güvenlik önlemlerini artırıp çocukların iç dünyasına dokunmazsak, kapıları kilitleriz ama öfkeyi değil.

Toplum olarak belki de en zor ama en gerekli soruyla yüzleşme zamanı: Biz gerçekten çocukları mı büyütüyoruz, yoksa yalnızca davranışlarını mı kontrol etmeye çalışıyoruz?

Görülmeyen her çocuk, bir gün kendini göstermek için daha sert yollar seçebilir. Bu yüzden şiddeti durdurmak istiyorsak, önce şiddeti doğuran sebepleri görebilmeyi öğrenmemiz gerekiyor. Bugün yaşadıklarımız buzdağının yalnızca üstü; çözüm, buzdağının altını görebilmekte ve buna yönelik adımlar atabilmekte.

Peki ne yapılabilir?

Öncelikle şunu kabul etmek gerekiyor: Şiddet yalnızca bireysel bir problem değil, aynı zamanda sistemle ilgili bir işaret. Yani çözüm de yalnızca çocuğu "düzeltmek" değil, çevresini dönüştürmekten geçiyor.

1. Duygusal okuryazarlık eğitimi

Okullarda matematik kadar sistematik bir şekilde duyguları tanıma, ifade etme ve düzenleme becerileri öğretilmeli. Çocuklar "Ne hissediyorum?" sorusuna cevap verebilmeli.

2. Ailelerin desteklenmesi

Ailelere yönelik eğitim olmadan bu sorunun çözümü zorlaşır. Birçok ebeveyn, iyi niyetle ama farkında olmadan çocuğunun duygularını bastırabiliyor. Ebeveynlerin sınır koymak ile duyguyu kabul etmek arasındaki farkı öğrenmesi önemli.

3. Okullarda psikolojik güven iklimi

Yalnızca akademik başarıyı ödüllendiren değil, duygusal ifadeye alan açan bir okul iklimi kurulmalı. Bir çocuk hata yaptığında cezadan önce anlaşılmayı deneyimleyebilmeli.

4. Erken fark etmek

İçe kapanma, ani öfke patlamaları, arkadaşlarından uzaklaşma gibi işaretler ciddiye alınmalı. Bu sinyaller "ergenliktir, geçer" diye geçiştirilmemeli.

5. Aidiyet duygusunu bilinçli olarak inşa etmek

Her çocuk bir grubun, bir sınıfın, bir topluluğun parçası olduğunu hissedebilmeli. Çünkü aidiyet, şiddete karşı en güçlü koruyuculardan biri olabilir.

Ve belki de en önemlisi: Çocuklara yalnızca nasıl "doğru davranacakları" değil, yanlış yaptıklarında da nasıl "insan kalacakları" öğretilmeli. Mesele hatasız bireyler yetiştirmek değil, duygularıyla temas kurabilen bireyler yetiştirmek.

Ebeveynler evde neler yapabilir?

Bu değişim yalnızca okullardan beklenemez. Evde atılabilecek küçük adımlar da çocuğun duygularıyla temas kurmasına yardımcı olabilir:

  • Duyguya isim verin. "Bugün çok kızgın görünüyorsun" demek, çocuğun ne hissettiğini tanımasına yardımcı olabilir.

  • Duyguyu kabul edin, davranışa sınır koyun. "Kızgın olman anlaşılır, ama vurmak olmaz" demek, iki mesajı birlikte verebilir.

  • Notların yanında hislerini de sorun. "Sınav nasıl geçti?" sorusunun yanına "Bugün seni en çok ne üzdü?" sorusunu eklemek bir fark yaratabilir.

  • Ekranı tamamen yasaklamak yerine birlikte konuşun. Çocuğunuzun dijital dünyada neler yaşadığını merak etmek, onu yargılamaktan daha çok kapı açabilir.

  • Kendi öfkenize de bakın. Çocuklar duygu düzenlemeyi çoğu zaman anlatılanlardan çok, gördüklerinden öğreniyor.

Yurt dışında okuyan çocuklar: farklı olmak ve görülmek

Yurt dışında okula giden Türk çocukları için "görülmek" meselesi ayrı bir anlam taşıyabiliyor. Dili henüz tam bilmemek, adının farklı telaffuz edilmesi, evdeki kültürle okuldaki kültür arasında gidip gelmek, bazı çocuklarda kendini sınıfta yabancı hissetmeye yol açabiliyor.

Bu durumdaki bir çocuk dışlanma ya da zorbalık yaşadığında bunu ailesine anlatmayabiliyor. Ailenin de dil ya da sistem nedeniyle okulla iletişim kurmakta zorlanması, çocuğun görünmezliğini artırabiliyor. Okul değişikliği ve uyum süreci üzerine yurt dışında okula başlayan çocuklar rehberimizde, iki kültür arasında çocuk yetiştirmek üzerine yurt dışında çocuk yetiştirmek yazımızda daha fazlasını bulabilirsiniz. Ergenlik çağındaki gençlerin kimlik arayışını ise yurt dışında Z kuşağı olmak yazımızda ele alıyoruz.

Ne zaman destek almak düşünülebilir?

Çocuğunuzda uzun süredir devam eden içe kapanma, sık öfke patlamaları, okula gitmek istememe ya da arkadaşlarından belirgin biçimde uzaklaşma fark ediyorsanız, bir uzmanla konuşmak yararlı olabilir. Çocuğunuzun okulda zorbalığa uğradığından şüpheleniyorsanız okulla da iletişime geçmek önemli.

Türkçe görüşebileceğiniz uzmanlara online çocuk danışmanlığı, online ergen danışmanlığı ve online ebeveyn danışmanlığı sayfalarımızdan ulaşabilirsiniz. Almanya, Hollanda ya da İngiltere'de yaşıyorsanız ülke rehberlerimizde yerel destek seçeneklerine dair bilgiler bulabilirsiniz.

Acil bir durum varsa: Siz, çocuğunuz ya da tanıdığınız biri kendine veya bir başkasına zarar verme tehlikesi içindeyse, bulunduğunuz ülkenin acil yardım hattını arayın. Avrupa Birliği ülkelerinde ve Türkiye'de bu numara 112.

Son söz

Bugün yaşanan her şiddet olayı bize şunu söylüyor: Bir yerlerde bir çocuk, uzun süredir duyulmuyor.

Duyulmayan her duygu, bir gün kendini daha yüksek bir sesle ifade edebilir. Mesele o sesi bastırmak değil, o ses yükselmeden önce duyabilmek.

Sık sorulan sorular

Çocuklarda öfke ve saldırganlık neden artıyor olabilir?
Bunun tek bir sebebi yok. Duygusal ihmal, duyguları ifade etmeyi öğrenememek, yalnızlık, akademik başarıya odaklanan ortamlar ve dijital dünyadaki yüzeysel ilişkiler, bazı çocuklarda öfkenin birikmesine zemin hazırlayabiliyor. Öfke çoğu zaman altta yatan başka duyguların dışa yansıması olabiliyor.
Çocuğumun duygularını ifade etmesine nasıl yardımcı olabilirim?
Duygulara isim vermek, duyguyu kabul edip davranışa sınır koymak, notların yanında hislerini de sormak ve kendi duygularınızla nasıl baş ettiğinizi göstermek bazı ailelerin faydalı bulduğu yaklaşımlar arasında. Çocuklar duygu düzenlemeyi çoğu zaman gördüklerinden öğreniyor.
Çocuğumun okulda zorbalığa uğradığından nasıl anlarım?
Okula gitmek istememe, eşyalarının kaybolması ya da zarar görmesi, açıklanamayan değişiklikler, içe kapanma ve arkadaşlarından söz etmemek dikkat edilebilecek işaretler arasında. Şüpheleniyorsanız çocuğunuzla sakin bir ortamda konuşmak ve okulla iletişime geçmek önemli.
Yurt dışında okuyan çocuğum kendini dışlanmış hissediyor, ne yapabilirim?
Dili henüz tam bilmemek ya da farklı bir kültürden gelmek bazı çocuklarda yabancılık hissine yol açabiliyor. Çocuğunuzun okuldaki deneyimlerini düzenli olarak dinlemek, okulun destek imkânlarını sormak ve okul dışında da arkadaşlık kurabileceği ortamlar aramak yardımcı olabilir.
Ergenlikte içe kapanma normal mi?
Ergenlikte daha fazla yalnız kalmak istemek sık görülüyor. Ancak içe kapanma uzun süredir devam ediyor, arkadaşlardan ve sevilen etkinliklerden belirgin biçimde uzaklaşmayla ya da sık öfke patlamalarıyla birlikte görülüyorsa, "ergenliktir, geçer" demek yerine bir uzmanla konuşmak düşünülebilir.
Çocuğum için ne zaman psikolojik destek almalıyım?
Çocuğunuzda uzun süren içe kapanma, sık öfke patlamaları, okula gitmek istememe ya da günlük hayatını etkileyen bir değişiklik fark ediyorsanız bir uzmanla konuşmak yararlı olabilir. Türkçe görüşmek istiyorsanız online çocuk ve ergen danışmanlığı bir seçenek olabilir.

Bunlar İlginizi Çekebilir