Yurt Dışında Çocuk Yetiştirmek: Gurbette Anne-Baba Olmak ve İki Kültür
Yurt dışında çocuk yetiştirmek, iki kültür arasında denge kurmayı gerektirebiliyor. Ebeveynlik tutumları, iki dil, okul ve ebeveyn stresi üzerine kapsamlı bir rehber.
Yurt dışına göç etmek yalnızca yeni bir ev, iş ya da dil öğrenmek değil. Aile içindeki roller, kuşaklar arasındaki ilişki ve çocuk yetiştirme biçimi de bu süreçte yeniden şekillenebiliyor.
Bir yandan yaşanılan ülkenin kurallarına ve kültürüne uyum sağlamaya çalışırken, diğer yandan çocuğu kendi değerleriyle büyütmek çoğu zaman ince bir denge gerektiriyor. Bu rehberde yurt dışındaki Türk ailelerin sık zorlandığı alanları ve bazı ailelerin faydalı bulduğu yaklaşımları ele alıyoruz: ebeveynlik tutumları, kültürel denge, iki dilli büyümek, okulla ilişki ve ebeveynin kendi stresi.
Koruma ile özgürlük arasında: ebeveynlik tutumları
Göçmen aileler bazen iki uç arasında gidip gelebiliyor. Bir uçta, yaşanılan ülkenin kültürünü bir tehdit gibi algılayıp daha sıkı kurallara yönelen bir tutum; diğer uçta ise çocuğun uyumunu kolaylaştırmak adına sınırları gevşeten bir tutum var.
Aile içinde otorite ve saygı
Türk aile yapısında disiplin çoğu zaman büyüklere saygı ve belirgin bir hiyerarşi üzerine kurulu. Bazı ailelerde babanın otorite ve disiplin figürü olarak görülmesi, göç sonrasında daha da belirginleşebiliyor.
Yaşanılan ülkede bireyselliğin ve çocuğun söz hakkının ön planda olması, bazı ebeveynlere "saygı eksikliği" gibi görünebiliyor. Büyüklerin yanındaki nezaket kurallarının okulda ya da arkadaş çevresinde karşılık bulmaması, aile içinde kırgınlık yaratabiliyor.
Sıkı kurallar ve aşırı koruma
Çocuğu dış dünyadan korumak amacıyla konulan çok sıkı kurallar, kısa vadede güven verse de bazı çocuklarda içe kapanmaya ya da aileden saklanan davranışlara yol açabiliyor. Koruma isteği anlaşılır; ancak çocuğun kendi deneyimini kazanmasına hiç alan kalmadığında ilişki gerilebiliyor.
Sıcaklık ve net sınırlar bir arada
Ebeveynlik literatüründe "yetkin" ya da "demokratik" ebeveynlik olarak tarif edilen yaklaşımda kurallar var, ancak sevgi ve iletişim ön planda. Çocuğun fikirleri dinleniyor, kuralların nedenleri açıklanıyor ve yaşına uygun kararlara dahil ediliyor. Bu yaklaşım, pek çok uzman tarafından farklı kültürlerde çocuğun gelişimini destekleyen bir çerçeve olarak görülüyor.
Korumacı sevgi ile dayanıklılık odaklı sevgi arasındaki farkı ve Almanya'da yaşayan Türk ailelerin bu konudaki deneyimini Almanya ve Türkiye arasında ebeveynlik yazısında ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
"Asimile olmasından korkuyorum": kültürel denge
"Çocuğum kendi kökünü unutacak mı?" sorusu, yurt dışındaki ebeveynlerin en sık dile getirdiği kaygılardan biri.
Kapalı bir çevreyle korumaya çalışmak
Bazı aileler, çocuklarının kimliklerini kaybetmesinden endişe ettikleri için onları yalnızca kendi topluluklarının çevresinde tutmaya çalışıyor. Bu, kısa vadede güven verse de çocuğun yaşadığı toplumla bağ kurmasını zorlaştırabiliyor ve okulda ya da sosyal hayatta dışarıda kalmış hissetmesine yol açabiliyor.
İki kültürü birlikte taşımak
Pek çok ailenin benimsediği bir yaklaşım, evde Türk kültürünü, dilini ve geleneklerini yaşatırken yaşanılan ülkenin kültürüne de saygı ve katılım göstermek. Kültürlerarası psikolojide bu, iki kültürlülük ya da entegrasyon olarak tarif ediliyor. Çocuk bu sayede bir kültürü seçip diğerini reddetmek zorunda kalmadan, iki dünyayı da kendi parçası olarak taşıyabiliyor.
Yurt dışında büyüyen gençlerin kimlik arayışını Z kuşağı yazısında ayrıca ele alıyoruz.
Evde hangi dil? İki dilli büyümek ve Türkçe
Yurt dışındaki ailelerin en çok merak ettiği konulardan biri dil. Evde Türkçe konuşmak çocuğun okul dilini öğrenmesini zorlaştırır mı, çocuk Türkçe konuşmak istemezse ne yapılabilir?
Ev dilini korumak
Pek çok uzman, ailelerin evde kendilerini en rahat ifade ettikleri dili kullanmalarını öneriyor. Anne ve baba Türkçeyi rahat konuşuyorsa, evde tutarlı biçimde Türkçe konuşulması hem aile içi iletişimi hem de çocuğun Türkçesini destekleyebiliyor. Çocuk yaşanılan ülkenin dilini çoğu zaman kreş, okul ve arkadaş çevresinde öğreniyor.
Bazı aileler "her ebeveyn bir dil" yaklaşımını benimsiyor; örneğin anne Türkçe, baba yerel dilde konuşuyor. Hangi yaklaşımın seçildiğinden çok, tutarlı olması önemli görülüyor.
Dillerin karışması
İki dil öğrenen çocukların bir cümlede iki dilden kelime kullanması sık görülen bir durum. Bu çoğu zaman bir karışıklık işareti değil, iki dili birlikte kullanmayı öğrenmenin doğal bir parçası olarak değerlendiriliyor.
"Çocuğum Türkçe konuşmak istemiyor"
Bu durum özellikle çocuk okula başladığında ve arkadaş çevresine uyum sağlamak istediğinde sık görülüyor. Çocuğu zorlamak ya da cezalandırmak, Türkçeyle kurduğu bağı daha da zayıflatabiliyor. Bazı ailelerin faydalı bulduğu yollar:
Türkçeyi bir görev değil, keyifli bir paylaşım alanı hâline getirmek: kitaplar, şarkılar, çizgi filmler, oyunlar.
Türkiye'deki akrabalarla düzenli görüntülü görüşmeler yapmak.
Türkçe konuşan başka çocuklarla bir araya gelme fırsatları yaratmak.
Çocuk yerel dilde cevap verse bile Türkçe konuşmaya devam etmek, ama bunu bir çekişmeye dönüştürmemek.
Yeni bir ülkede okula başlayan çocukların dil uyumunu okul uyumu rehberimizde ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Okul ve sistemle ilişki
Eğitim, yurt dışındaki ailelerin en çok önem verdiği ama zaman zaman en çok zorlandığı alan. Ebeveynlerin okulla ilişkisini zorlaştırabilen bazı etkenler var:
Dil engeli: Ebeveynin yerel dile yeterince hâkim olmaması, öğretmenle iletişimi sınırlayabiliyor; okul yazışmalarını tam anlamak zorlaşabiliyor.
Sistem bilgisi: Her ülkenin eğitim sistemi farklı. Okul türlerini, değerlendirme biçimini ve yönlendirme süreçlerini tanımamak, ebeveynin çocuğuna rehberlik etmesini zorlaştırabiliyor.
Zaman ve yorgunluk: Uzun çalışma saatleri ve vardiyalı işler, ebeveynin ödevlere ve okul etkinliklerine ayırabileceği zamanı azaltabiliyor.
Kurumlarla yaşanan anlaşmazlıklar
Disiplin ve aile anlayışındaki farklar, okul ya da sosyal hizmet kurumlarıyla ilişkiye de yansıyabiliyor. Bazı aileler, aile içi sorunlara getirilen önerilerin kendi dayanışmacı aile anlayışlarıyla örtüşmediğini ve kendilerini anlaşılmamış hissettiklerini anlatıyor. Böyle durumlarda kültürel arka planı tanıyan biriyle konuşmak, hem aileyi hem de kurumla iletişimi kolaylaştırabilir.
Okul ortamındaki zorbalığı ve şiddeti okullardaki şiddet yazısında ayrıca ele alıyoruz.
"Kendi stresim çocuğuma mı yansıyor?"
Yeni bir ülkede hayat kurmanın getirdiği maddi kaygılar, resmî işlemler ve yalnızlık ebeveynin stresini artırabiliyor. Stres arttığında sabır azalabiliyor; ebeveyn bazen daha sert, bazen daha tutarsız, bazen de daha gevşek davranabiliyor.
Çocuklar ebeveynlerinin ruh halini ses tonundan, yüz ifadesinden ve davranışlarından fark edebiliyor. Ebeveyn stresinin yoğun olduğu dönemlerde bazı çocuklarda huzursuzluk, öfke patlamaları ya da içe kapanma gibi davranış değişiklikleri görülebiliyor.
Çocuğun yaşının gelişimsel özelliklerini bilmek de yardımcı olabiliyor. Örneğin küçük çocuklardaki inatlaşma dönemini ya da ergenlikteki kimlik arayışını kişisel bir isyan olarak değil gelişimin bir parçası olarak görebilmek, zor anlarda daha sakin kalmayı kolaylaştırabiliyor.
Ebeveynin kendi duygusal yükünü fark etmesi ve ona da alan açması, aile için önemli bir adım olabilir.
Bazı ailelerin faydalı bulduğu yaklaşımlar
Evde birkaç net kural belirlemek ve nedenlerini çocuğa açıklamak.
Hem Türk bayramlarını hem de çocuğun okulunda kutlanan günleri aile içinde konuşulabilir kılmak.
Çocuğun yaşadığı ülkedeki arkadaşlıklarına da alan açmak.
Öğretmenle düzenli ve karşılıklı bir iletişim kurmak; gerekirse tercüman ya da okulun destek birimlerinden yararlanmak.
Eşler arasında ebeveynlik konusunda ortak bir dil bulmaya çalışmak.
Ebeveynin kendi dinlenme ve destek alanını korumak.
Ne zaman destek almak düşünülebilir?
İki kültür arasında çocuk büyütmek zaman zaman yorucu olabiliyor. Bazı sorular durumu gözden geçirmek için yardımcı olabilir: Aile içindeki gerginlik uzun süredir aynı yoğunlukta mı? Çocuğunuzla iletişim giderek zorlaşıyor mu? Okulla ya da kurumlarla yaşanan sorunlar sizi tükettiğinizi hissettiriyor mu?
Bu konuları bir uzmanla konuşmak isterseniz online ebeveyn danışmanlığı, online çocuk danışmanlığı ve online ergen danışmanlığı sayfalarımıza göz atabilirsiniz. Almanya, Hollanda ya da İngiltere'de yaşıyorsanız ülke rehberlerimizde yerel destek seçeneklerine dair bilgiler bulabilirsiniz.
Sonuç: iki kültürle büyüyen bir çocuk
Yurt dışında çocuk yetiştirmek, ebeveynin önce kendi dengesini korumasını gerektiren uzun bir yolculuk olabiliyor. Yaşanılan toplumun sistemini tanımak, çocuğa hem köklerinin güvenini hem de yeni dünyanın fırsatlarını sunabilmek zaman alıyor.
Çocuklar ebeveynlerinin yaşadıkları ülkeye dair duygularını da hissedebiliyor. Köklerinden utanmayan ama yüzünü yaşadığı dünyaya da dönebilen bir çocuk yetiştirmek, pek çok ailenin hedefi. Bu hedefe giden yol her aile için farklı olabilir.
Sık sorulan sorular
İki dilli büyümek çocuğun kafasını karıştırır mı?
Evde hangi dili konuşmalıyız?
Çocuğum Türkçe konuşmak istemiyor, ne yapabilirim?
Yaşadığımız ülkenin kültürüne ne kadar uyum sağlamalıyız?
Okulla iletişimde dil engeli yaşıyorum, ne yapabilirim?
Ergen çocuğumla iletişim kurmakta zorlanıyorum, ne zaman destek almalıyım?
Bunlar İlginizi Çekebilir
Almanya Türk Psikolog ve Online Danışmanlık Rehberi
Berlin, Köln, Hamburg, Frankfurt, Münih ve Almanya’nın diğer şehirlerinde yaşayan Türkler için: sigortalılar için ilk görüşme, randevu hizme...
Amerika Türk Psikolog ve Online Danışmanlık Rehberi
New York, New Jersey, Kaliforniya, Teksas, Florida ve ABD’nin diğer eyaletlerinde yaşayan Türkler için: sigorta ve ruh sağlığı kapsamı, eyal...
İngiltere Türk Psikolog ve Online Danışmanlık Rehberi
Londra, Manchester, Birmingham ve İngiltere’nin diğer şehirlerinde yaşayan Türkler için: GP ve NHS Talking Therapies’e kendi başvurusu, psik...